Ανακαλύπτοντας μαζί τον Σκαρίμπα

«Νομίζω ότι το “μαζί” είναι πιο δυνατό από το “μόνος”», μου λέει η Ειρήνη Φαναριώτη, που τα τελευταία χρόνια κάνει όλο και πιο αισθητή την παρουσία της στο θεατρικό γίγνεσθαι. Δεν της αρκεί, όμως, απλά να ξεχωρίζει σε παραστάσεις. «Πάντα προσπαθώ με κάτι που κάνω να συνδέομαι προσωπικά», μου εξομολογείται. Και η ομάδα Terre se Semis, που ίδρυσε το 2014 μαζί με τον Αρη Λάσκο και την Ειρήνη Μπούνταλη, είναι μία προσωπική υπόθεση.

«Ηθελα πάρα πολύ να δουλέψω πάνω σε πράγματα που είχα μάθει σε σεμινάρια εδώ και στο εξωτερικό. Ηθελα να τα κάνω πράξη αυτά. Ετσι προέκυψε η ομάδα», μου αποκαλύπτει. Η πρώτη τους δουλειά ήταν τον περασμένο χειμώνα με το διήγημα της Λένας Κιτσοπούλου «Μεγάλοι δρόμοι», που επαναλαμβάνεται φέτος από τις 27 Ιανουαρίου στον Κάτω Χώρο του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Εκεί παρουσιάζουν από τις 22 Ιανουαρίου και τη νέα τους παράσταση, που μεταφέρει στη σκηνή ένα άλλο διήγημα, το «Ο κύριος του Τζακ» του Γιάννη Σκαρίμπα.

«Ο Σκαρίμπας έχει έναν πολύ δικό του τρόπο να σκιαγραφεί τα πράγματα», μου εξηγεί η Ειρήνη. «Ενώ υπάρχει μία ελαφρότητα στην επιφάνεια, από κάτω τα πράγματα βράζουν. Τα σώματα και οι αισθήσεις είναι μέσα στην ένταση», συνεχίζει κάνοντας λόγο για έναν κόσμο έντονα σκαριμπικό. «Εναν κόσμο που δεν είναι αμιγώς ρεαλιστικός. Σου κολλάει και δεν σου κολλάει αυτό που διαβάζεις, αλλά το καταλαβαίνεις αρκετά αργότερα από τη στιγμή που το διάβασες».

Ο κεντρικός ήρωας του «Ο κύριος του Τζακ» είναι ένας άνδρας που γνωρίζει έναν άλλον άνδρα. «Αναρωτιόμαστε λοιπόν αν αυτή η σχέση αντικατοπτρίζει μία πολύ έντονη φιλία ή αν φλερτάρει με τα όρια του έρωτα», μου λέει και σπεύδει να διευκρινίσει: «Δεν μιλάμε για μία ομοφυλοφιλική σχέση όπως την έχουμε στο μυαλό μας σήμερα. Είναι πολύ καλά καμουφλαρισμένο όλο αυτό πίσω από μία ακραία σωματική και λεκτική ανδρική φόρμα, όπως όταν βλέπεις άνδρες να βλέπουν μπάλα στο γήπεδο… Παρ’ όλα αυτά υποβόσκει ένας ερωτισμός μεταξύ των δύο ανδρών».

Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το ενδιαφέρον του όλου πράγματος, σύμφωνα με την Ειρήνη. «Αυτό που σου λέει ο Σκαρίμπας είναι ότι μπορεί να κρίνεις φαινομενικά μία κατάσταση που από κάτω δεν μπορείς να διανοηθείς τι μπορεί να κρύβει», σημειώνει. «Εγώ πάντως δεν ήθελα να αναλύσω τι είναι αυτό ακριβώς που νιώθουν οι δύο ήρωες. Εμένα με νοιάζει που η ιστορία αυτή μου μιλάει μέσα μου σαν κάτι πολύ φυσιολογικό».

Αυτή η πίστη στο διαφορετικό είναι που την ώθησε να ασχοληθεί θεατρικά με το διήγημα του Σκαρίμπα, το οποίο σημειωτέον σε μία πρώτη του εκδοχή δημοσιεύτηκε το 1948. «Κρίνουμε τα πράγματα μέσα από ένα πολύ προσωπικό πρίσμα κάθε φορά. Εχουμε δρόμο μπροστά μας για την αποδοχή της διαφορετικότητας, όπως επίσης και για να πιστέψει ο ίδιος ο “διαφορετικός” τη διαφορετικότητά του και να την υποστηρίξει. Είναι πολύ μπλεγμένο, αλλά ανακαλύπτεται τώρα σιγά σιγά και αυτό είναι πολύ γοητευτικό», σχολιάζει η Ειρήνη.

Μία άλλη λέξη-κλειδί στο διήγημα του Σκαρίμπα είναι ο «αποχωρισμός». «Η γνωριμία αυτών των δύο ανδρών εξελίσσεται μέσα σε ένα ήδη φορτισμένο κλίμα αποχωρισμού. Πάντα ο κεντρικός ήρωας μιλάει για ανθρώπους που έχουν φύγει, για φίλους του ξενιτεμένους. Το αίσθημα του αποχωρισμού είναι διάχυτο στο διήγημα, όπως επίσης και η αποδοχή ότι κάποιοι κύκλοι κλείνουν στις ζωές των ανθρώπων. Χωρίς αυτό να είναι ιδωμένο μέσα από ένα καταθλιπτικό πρίσμα», παρατηρεί η Ειρήνη.

Και εγώ δεν μπορώ να μην τη ρωτήσω: «Και στους “Μεγάλους δρόμους” της Κιτσοπούλου πρωταγωνιστεί ο αποχωρισμός. Τυχαίο;». Χαμογελάει. «Εχω θέμα με αυτό. Δεν αποχωρίζομαι εύκολα ανθρώπους και καταστάσεις. Ηταν για μένα μία πρόκληση να ψάξω πώς λειτουργεί όλο αυτό. Τα στάδια του αποχωρισμού, τα στάδια του πένθους… Αυτά τα στάδια μελετήσαμε και στο κείμενο και φτάσαμε στο τέλος στη λύτρωση [παύση]. Δηλαδή το προσπαθούμε. Είναι ένα σκαλοπάτι παραπάνω. Και… ελπίζουμε. Είναι μέσα στη ζωή κι αυτό και προσπαθούμε να το παλέψουμε», διορθώνει γελώντας.



Στην παράσταση υποδύονται τον κεντρικό ήρωα -που είναι και ο αφηγητής της ιστορίας- και οι τρεις τους. «Μέσα από αυτό το διήγημα είδαμε όλοι τους εαυτούς μας, δεν είπαμε ότι αυτό μπορεί να συμβεί μόνο σε έναν άνδρα. Λέμε λοιπόν μια κοινή ιστορία -ο καθένας από τη δική του πλευρά- και στο τέλος όλο αυτό λειτουργεί λίγο συμπληρωματικά και βλέπεις έναν άνθρωπο. Ουσιαστικά βλέπεις τον κεντρικό ήρωα με τρεις διαφορετικές ποιότητες», μου λέει.

«Η σκηνοθεσία πώς προέκυψε;» αναρωτιέμαι. «Δεν θα το ξανακάνω. Είναι η τελευταία φορά που γίνεται αυτό!», μου απαντά γελώντας. «Περνάω εξίσου καλά και σκηνοθετώντας και παίζοντας, αλλά η διαδικασία είναι διπλά κουραστική. Πέρυσι στην παράσταση την ώρα που μιλούσαν τα παιδιά μιλούσα χαμηλόφωνα κι εγώ, γιατί είχα συνηθίσει να τη βλέπω την παράσταση. Και μου έλεγε ο Αρης: “Μη μουρμουρίζεις δίπλα μου… Πρέπει να μιλήσω εγώ τώρα. Μπορώ να μην ακούω ένα συνεχές μουρμουρητό;”».

Η ίδια πάντως θεωρεί ότι οι ομάδες έχουν μέλλον. «Νομίζω ότι το μοντέλο του σκηνοθέτη που επιλέγει ανθρώπους δεν λειτουργεί και πολύ πλέον. Εχει φτάσει σε ένα τέλμα όλο αυτό», μου αναφέρει. «Μπορεί όμως μία ομάδα να βιοποριστεί μέσα από αυτό;» τη ρωτάω. «Νομίζω ναι. Χρειάζεται όμως μία ευελιξία και από την πλευρά των θεάτρων, όχι μόνο των καλλιτεχνών. Πιστεύω στη συνεργασία όλων των φορέων γι’ αυτό. Άλλωστε είμαστε σε μία εποχή που δεν υπάρχουν και πολλοί θεατρικοί φορείς που μπορούν να σε εξασφαλίσουν οικονομικά όσο δουλεύεις γι’ αυτούς. Ποιοι έχουν μείνει; Το Εθνικό Θέατρο, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, κάποιοι ιδιώτες μετρημένοι στα δάχτυλα… Πια δεν πληρώνεσαι σχεδόν πουθενά πρόβες. Σε πολλές παραστάσεις πληρώνεσαι με ποσοστά. Δεν βγαίνει μισθός πια. Οπότε από το να είμαι σε μια δουλειά που δεν με εκφράζει και να πληρώνομαι και με ποσοστά προτιμώ να έχω την ομάδα μου, να κάνω αυτό που θέλω, να είμαι και με τους φίλους μου και ό,τι βγάλουμε από την αγάπη του κόσμου», μου επισημαίνει.

Οσο για το τι περιμένει από το αύριο η απάντηση της είναι εξαιρετικά σαφής. «Τίποτα. Είναι τόσο δυνατό το σήμερα. Οπότε είτε σκεφτώ το αύριο είτε όχι κάτι άλλο θα έρθει».