Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Το ίδιο ισχύει και για τον αποκλεισμό από τα social media του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και οποιουδήποτε άλλου πολιτικού. 
Στην πραγματικότητα, το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου έχουν οι πάντες, όχι μόνον οι πολιτικοί και επομένως από ουδένα μπορεί να αφαιρεθεί το δικαίωμα της έκφρασης, εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις.

Ο προσδιορισμός αυτών των εξαιρέσεων είναι εξαιρετικά δύσκολος, διότι επί της αρχής η ελευθερία του λόγου είναι απόλυτη, αλλά οι κοινωνίες μας έχουν καταλήξει σε ορισμένους συμβατικούς περιορισμούς, οι οποίοι στο χώρο των μέσων ενημέρωσης λειτουργούν λίγο πολύ ικανοποιητικά. Όλοι οι δημοσιογράφοι ξέρουν τα όρια και όσοι τα αγνοούν συνήθως  το πληρώνουν. 

Από την άλλη πλευρά, το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση είναι κατοχυρωμένο για όλους. 

Ο Τύπος, μάλιστα, έχει ειδική προστασία (στην Ελλάδα και συνταγματική) αλλά και αυξημένες υποχρεώσεις και κανόνες δεοντολογίας. 

Ασφαλώς, δεν λείπουν και τα παρατράγουδα, καθώς η δεοντολογία ενδεχομένως να παραβιαστεί, αλλά το σημαντικό είναι ότι υπάρχουν κανόνες -και συχνά κυρώσεις όταν δεν τηρούνται. 

Με την επικράτηση, όμως, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που κατά κανόνα ελέγχονται από παγκόσμια ψηφιακά μονοπώλια, όπως κατ΄εξοχήν το Facebook, οι κανόνες έπαψαν να υφίστανται. 

Η ισχύς τους έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο και η επιρροή τους εκτείνεται όχι μόνο στην ενημέρωση αλλά και στο εμπόριο, καθώς και στην παραγωγή τεχνολογίας και την ανάπτυξη καινοτομίας. 

Η «ρομαντική» ιστορία της εταιρείας που ξεκίνησε από κάποιους πιτσιρικάδες σε ένα γκαράζ, γέννησε πολυεθνικές οι οποίες ελέγχουν σχεδόν τα πάντα και εκτοπίζουν τους μικρούς παίκτες από κάθε αγορά στην οποία εισέρχονται. 

Ακόμα και η καινοτομία έχει γίνει πλέον δύσκολη, αφού οι μεγάλοι παραμονεύουν για να εξαγοράσουν -ή να εξαφανίσουν- κάθε μικρή προσπάθεια που έχει ενδιαφέρον και μπορεί να τους απειλήσει.

Τα πρώτα θύματα ήταν τα μέσα ενημέρωσης, διότι το προϊόν τους είναι κατεξοχήν  ψηφιακό και διακινείται μέσα από τα δίκτυα αυτά. 

Το αποτέλεσμα; Είναι όλο και πιο δύσκολο για ένα μέσο ενημέρωσης να επιβιώσει οικονομικά στο ψηφιακό τοπίο που ελέγχεται -ενημερωτικά και διαφημιστικά- από τη Google και το Facebook. 

Το ενδιαφέρον είναι ότι αρχικά οι γίγαντες της Σίλικον Βάλει είχαν αυτοπροσδιορισθεί ως εταιρείες τεχνολογίας για να μην υπάγονται στους κανόνες που διέπουν τα μέσα ενημέρωσης. 

Τώρα, όμως, έχουν εξελιχθεί σε κλειδοκράτορες της παγκόσμιας ενημέρωσης και αποτελούν σχεδόν αποκλειστική πηγή ενημέρωσης για μεγάλο κομμάτι του κοινού. 

Αποκτούν πλέον χαρακτηριστικά μέσου ενημέρωσης, με την λεγόμενη διαδικασία «ελέγχου δεδομένων» (fact checking) με την οποία υποτίθεται ότι ελέγχουν και απορρίπτουν ψευδείς αναρτήσεις και δημοσιεύματα. 

Αυτό όμως γίνεται με τελείως αδιαφανείς και άγνωστες διαδικασίες (οι οποίες χαρακτηρίζουν συνολικά τον τρόπο λειτουργίας τους), χωρίς τις εγγυήσεις που διέπουν τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης. 

Τα τελευταία, μπορεί να έχουν μύριες όσες αδυναμίες, αλλά αποτελούν ένα δοκιμασμένο μηχανισμό ενημέρωσης και ελέγχου της εξουσίας.

Ατελή μηχανισμό μεν, αλλά λειτουργικό. 

Την ίδια στιγμή, το Facebook αποτελεί ένα δημόσιο δίκτυο από το οποίο ουδείς μπορεί να απουσιάζει. Έχει γίνει ένα είδος δημόσιας υποδομής σχεδον πρώτης ανάγκης, όπως το τηλέφωνο, με τη διαφορά ότι η τεχνολογία και οι αλγόριθμοι με τους οποίους επεξεργάζεται τα προσωπικά μας δεδομένα του δίνει απίστευτες δυνατότητες. 

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το Facebook και τα άλλα μονοπώλια ξέρουν όχι μόνο τι κάνει ο καθένας από εμάς και τι θα κάνει στο επόμενο λεπτό, αλλά μπορούν να γνωρίζουν τις συλλογικές επιθυμίες και φόβους μιας κοινωνίας.

Διεθνώς συζητούνται διάφορα μέτρα, από το «σπάσιμο» μιας εταιρείας σε πολλές μικρότερες για να μετριαστεί η επιρροή τους, τη φορολόγησή τους για να αντισταθμιστεί η ζημιά που κάνουν στις μικρές επιχειρήσεις ή να τεθούν υπό δημόσιο έλεγχο με αυξημένη διαφάνεια και λογοδοσία. 

Στον θαυμαστό καινούριο κόσμο των παγκόσμιων ψηφιακών μονοπωλίων, σιγά - σιγά, καταργείται ο ανταγωνισμός, η προσωπική σφαίρα του καθενός και, όπως πάνε τα πράγματα, καταργείται και η ελεύθερη έκφραση. 

Η αντιμετώπιση αυτής της απειλής είναι η μεγάλη πρόκληση για τις δημοκρατίες μας.