Γιώργος Κουντούρης

Μια οικογένεια χρειάζεται βοήθεια. Ένας οργανισμός ζητά τον οβολό μας κάνοντας έκκληση στην ανθρωπιά μας. Κάποιοι συγκινούνται και προσφέρουν ανιδιοτελώς, κάποιοι άλλοι το κάνουν με σκοπό την μακρόπνοη εξασφάλιση μιας θέσης στον Παράδεισο ή τουλάχιστον μια σχετική εύνοια όταν έρθει εκείνη η ώρα, κάποιοι τρίτοι συμβουλεύονται τον λογιστή τους και τις προβλεπόμενες φοροαπαλλαγές και κάποιοι τρίτοι, καχύποπτοι, γυρνούν τη πλάτη. Δικαίως ή αδίκως όλα τα παραπάνω είναι αναμενόμενες ανθρώπινες συμπεριφορές με τα πάνω τους και τα κάτω τους σαν τη τραμπάλα μιας «παιδικής χαράς». Μιας «παιδικής χαράς» όμως που για να λειτουργεί με ασφάλεια είναι υποχρεωμένη να αναρτά στη είσοδο της τους κανόνες χρήσης των παιχνιδιών. Χωρίς κανόνες η «παιδική χαρά» γίνεται επικίνδυνη και το βάρος ευθύνης της παράνομης λειτουργίας της, αναλογεί εν τέλει και στους συμπαθείς πλην επιπόλαιους και ευκολόπιστους χρήστες της.

Όταν πριν χρόνια μου ζητήθηκε να παρέχω εθελοντικά τις νομικές μου συμβουλές στο «Κάνε μια Ευχή» ( Make-A-Wish ), το αντιμετώπισα με αρκετή επιφύλαξη, παρά το γεγονός ότι η πρόταση ερχόταν από πρόσωπο που εμπιστεύομαι με κλειστά μάτια. Ήμουν δύσπιστος και ένθερμος υποστηρικτής του «πίστευε και μη, ερεύνα».

Ζήτησα να ενημερωθώ για τις εγγυήσεις του οργανισμού σε ότι αφορά δυο αναγκαίους – για μένα- άξονες λειτουργίας του. Πρώτο τη διαφάνεια και δεύτερο τη λογοδοσία. Πείσθηκα να προσφέρω άνευ ανταλλάγματος τις γνώσεις και τις νομικές συμβουλές μου όταν διάβασα τους δημοσιευμένους ετήσιους οικονομικούς ελέγχους ορκωτών λογιστών για διαδοχικές φορολογικές χρήσεις και αφού διαπίστωσα ότι απαράβατος καταστατικός όρος συμμετοχής στη διοίκηση του οργανισμού ήταν η αποχώρηση των μελών της διοίκησης μετά από έξι συνεχή έτη, ώστε ο οργανισμός να μην ταυτίζεται με συγκεκριμένα πρόσωπα.
Όλα τα άλλα τα διαπίστωσα στη πορεία. Τις αληθινές σχέσεις ζωής που αναπτύσσονται μεταξύ του οργανισμού και των ανθρώπων του, την αυθόρμητη στάση αλληλεγγύης και προσφοράς, την αξιοπιστία των δωρητών και των δωρεοδόχων, την δύναμη της ευχής στα παιδιά που αντιμετωπίζουν μια απειλητική για τη ζωή τους ασθένεια και το ευεργετικό αποτέλεσμα στη ψυχολογία τους, τη μαγεία που κυριαρχεί όταν μια ευχή εκπληρώνεται, το δάκρυ χαράς σε παιδιά και μεγάλους και άλλα που δεν αποτυπώνονται αυθεντικά και δεν χωρούν σε ένα κομμάτι χαρτί.

Παρόλα αυτά η συγκίνηση δεν αποτελεί οικονομικό παραστατικό που σημαίνει οτι η λειτουργία ενός οργανισμού με κοινωνική αποστολή οφείλει εκτός της κεντρικής ανθρωποκεντρικής φυσιογνωμίας και του αναγνωρίσιμου ονόματος να είναι σε θέση να αποδεικνύει καθημερινά και ανεπιφύλακτα την πιστοποίηση της δραστηριότητας του με εταιρική αξιοπιστία, προσβάσιμα στοιχεία και ελέγξιμους κανόνες. Και όλα αυτά διότι ο συνάνθρωπος που δίνει χρήματα για ένα άρρωστο παιδί εμπιστεύεται έναν φορέα να μετατρέψει την προσφορά του σε πραγματική βοήθεια και επομένως δικαιούται να γνωρίζει ποιος εισπράττει, πόσα συγκεντρώθηκαν, πόσα διατέθηκαν, ποια έξοδα αφαιρέθηκαν και τι απέγινε το υπόλοιπο. Με άλλα λόγια πού καταλήγει κάθε ευρώ.

Η υπόθεση «Παιδική Χαρά» προβάλλεται ειδησεογραφικά ως ο αιφνιδιασμός του ανύποπτου δωρητή. Θα μου επιτρέψετε να διαφωνήσω. Και βέβαια οι καταγγελλόμενες πράξεις διερευνώνται και οι ευθύνες θα κριθούν από τη Δικαιοσύνη. Το τεκμήριο αθωότητας είναι αδιαπραγμάτευτο. Η θεσμική συζήτηση, όμως, δεν χρειάζεται να περιμένει την τελική δικαστική κρίση. Ως πότε θα διαβάζουμε με έκπληξη για τους συνήθεις ανύποπτους – θύματα εξαπάτησης. Ο δωρητής οφείλει να είναι και ώριμος και ενημερωμένος και συνειδητοποιημένος ως προς την επιλογή του φορέα της οικονομικής συμπαράστασης.

Προφανώς δεν είναι όλες οι ΜΚΟ ύποπτες. Καμία, όμως, δεν είναι υπεράνω ελέγχου. Ο όρος «ΜΚΟ» δεν αποτελεί αυτοτελή νομική μορφή ούτε σφραγίδα αξιοπιστίας. Με άλλα λόγια πριν αποφασίσουμε να εμπιστευθούμε τον ενδιάμεσο φορέα οφείλουμε να διαπιστώσουμε τη σοβαρότητα του. Η νόμιμη σύσταση ενός σωματείου ή μιας αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας είναι η αφετηρία. Ακολουθούν η νόμιμη διοίκηση, η σαφής εκπροσώπηση, οι αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων και η τεκμηρίωση των δαπανών. Το καταστατικό ενός οργανισμού δεν είναι λευκή επιταγή. Το διαπιστωμένο και επαληθευμένο έργο του τον κάνει άξιο της εμπιστοσύνης μας.

Και εδώ έρχονται οι απαραίτητοι κανόνες: Ενιαία δημόσια πρόσβαση σε στοιχεία διοίκησης και οικονομικούς απολογισμούς· κλιμακωτή υποχρέωση ανεξάρτητου ελέγχου βάσει μεγέθους και κινδύνου· χωριστό απολογισμό ανά εκστρατεία, με κανόνες για τα αδιάθετα ποσά· δεσμευτικές διαδικασίες αντιμετώπισης συγκρούσεων συμφερόντων και συναλλαγών με συνδεδεμένα πρόσωπα· σύγχρονο πλαίσιο ψηφιακών εράνων, με σαφείς ελεγκτικές αρμοδιότητες και αποτελεσματικό μηχανισμό καταγγελιών.
Χωρίς γραφειοκρατική ασφυξία για τους μικρά σωματεία. Χωρίς έκθεση παιδιών και ιατρικών δεδομένων ως δήθεν απόδειξη διαφάνειας. Και χωρίς να βαφτίζεται κάθε απαίτηση ελέγχου επίθεση στην αλληλεγγύη.

Η κοινωνική προσφορά χρειάζεται ανοιχτές καρδιές. Η διαχείρισή της χρειάζεται ανοιχτά βιβλία. Αλλιώς θα βρισκόμαστε ξανά και ξανά «αιφνιδίως» σε παράνομες « παιδικές χαρές» και δυστυχώς το αίσθημα βοήθειας, συμπαράστασης και ανθρωπιάς θα κατρακυλά προδομένο σαν να βρίσκεται σε μια γλιστερή και αφρόντιστη τσουλήθρα σαν κι αυτές που υπάρχουν σε κάθε επιτήδεια « Παιδική χαρά».

Γιώργος Π. Κουντούρης
Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο
www.koudourislaw.gr