Ιωάννης Κ. Καλαβρουζιώτης

Σήμερα στην Χώρα μας και μετα την τελευταία αλλαγή του πανεπιστημιακού χάρτη έχουμε είκοσι τέσσερα δημόσια πανεπιστήμια και αναμένονται εφ όσον τελικά ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νόμιμες εγκρίσεις η είσοδος τουλάχιστον επτά ακόμα Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ).

Την ίδια στιγμή στην νέα εποχή που προβάλλει και που τα σημάδια του ανταγωνισμού είναι εμφανή έχει αρχίσει η συζήτηση από την κυβέρνηση για το αν θα πρέπει το σημερινό διοικητικό μοντέλο της Ανώτατης εκπαίδευσης που είναι ενσωματωμένο στο σημερινό Υπουργείο Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, θα εξακολουθήσει να υφίσταται η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε διαχωρισμό της Ανώτατης εκπαίδευσης και την σύσταση ενός νέου ξεχωριστού Υπουργείου για τα πανεπιστήμια και την έρευνα.
Για να απαντηθεί το ερώτημα είναι καλό να γνωρίζουμε τι ισχύει σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και κυρίως ποιες Χώρες έχουν προχωρήσει στην θέσπιση, οργάνωση και λειτουργία υπουργείων για την Ανώτατη εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία.
Οι Χώρες αυτές είναι η Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Δανία, Πολωνία, Νορβηγία και το Λουξεμβούργο. Κύριο χαρακτηριστικό των Υπουργείων αυτών είναι οι αρμοδιότητές των πανεπιστημίων και της έρευνας.

Αξιοπρόσεκτο είναι το γεγονός, ότι η Χώρα μας επενδύει το 1.54% του ΑΕΠ στην έρευνα και ανάπτυξη που είναι σαφέστατα μικρότερο του Μ.Ο. 2,26 % της Ε.Ε.

Η οποιαδήποτε διοικητική αλλαγή προκριθεί προϋποθέτει την γενναία χρηματοδότηση της έρευνας στην Ελλάδα. Οι ιθύνοντες θα πρέπει να προσέξουν ότι αν είναι να θεσμοθετηθεί νέο Υπουργείο με τα προηγούμενα αναφερόμενα χαρακτηριστικά απλά και μόνον για να ενσωματωθούν οι δομές της έρευνας στην ακαδημαϊκή δομή των πανεπιστημίων, κάτι τέτοιο θα θυμίζει μοντέλα του πρόσφατου παρελθόντος που θεσμοθετήθηκαν σε άλλες περιπτώσεις και που τα αποτελέσματά τους δεν είναι ακόμα πλήρως ορατά.

Ένας νέος σχεδιασμός για να προχωρήσει και πολύ περισσότερο να πετύχει προϋποθέτει:

-Δημιουργία Ινστιτούτων μέσα στα Πανεπιστήμια που θα προάγουν την έρευνα σε ειδικούς τομείς κάτι βέβαια και που τώρα έχουν την νομική δυνατότητα τα ΑΕΙ να πράξουν αλλά εν πολλοίς δεν προχωρούν. Σημαντική θέση σε αυτά θα έχουν νέοι ερευνητές που θα κληθούν να τα πλαισιώσουν. Ίσως εδώ το γερμανικό ισχύον σύστημα θα μπορούσε να δώσει σαφείς απαντήσεις και προτάσεις.
-Ένταξη στο νέο Υπουργείο ακόμα και των ανωτάτων στρατιωτικών σχολών αναφορικά με την εκπαίδευση, το ακαδημαϊκό και ερευνητικό προσωπικό κάτι που θα πρέπει να τολμήσει το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης και στις αρμοδιότητες του ΓΕΕΘΑ και των κλάδων του να παραμείνει μόνον ότι έχει σχέση με την στρατιωτική εκπαίδευση.

-Ενθάρρυνση της ερευνητικής σύμπραξης πανεπιστημίων και εταιριών του ιδιωτικού τομέα. Αυτή θα προάγει την έρευνα και την καινοτομία σε νέους επιστημονικούς τομείς και θα αποτελέσει το έναυσμα για την ανάπτυξη συνεργειών που θα βοηθήσουν πολλαπλώς τους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές μέσα από την πρακτική άσκηση αλλά και την ερευνητική απασχόληση.
- Επίτευξη αυτόνομου προϋπολογισμού και ενθάρρυνση της διεθνοποίησης μέσω κοινών προγραμμάτων σπουδών.

_Επανεξέταση της λειτουργίας των ΕΛΚΕ δεδομένου ότι εν πολλοίς και στα πλαίσια πάντα της νομιμότητας αδυνατούν να επιτελέσουν το έργο τους που δεν θα πρέπει να είναι άλλο από την υποβοήθηση του έργου των ερευνητών και την προώθηση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Ακόμα και τα αυτοχρηματοδοτούμενα έργα περνούν από το δημόσιο λογιστικό που δεν επιτρέπει καμμιά ευελιξία καθιστώντας τις όποιες προσπάθειες για δημιουργία μικρών προγραμμάτων σπουδών αλλά και θερινών σχολείων δύσκολη υπόθεση.

_Αλλαγή του τρόπου και της μεθοδολογίας αξιολόγησης των ερευνητικών προτάσεων απόλυτα απαραίτητων για την ανάπτυξη της έρευνας. Πρόσφατα εγκρίθηκαν περί τα 384 έργα από το πρόγραμμα ερευνώ-καινοτομώ σε σύνολο 2480 προτάσεων δηλαδή μόνον το 15,5%. Είναι επιεικώς ανεπίτρεπτο να αξιολογούνται προτάσεις και τα αποτελέσματά τους να ανακοινώνονται μετα από 1,5 χρόνο. Σήμερα παρ’ όλο που είναι θεσμοθετημένα τα βιομηχανικά διδακτορικά, εν τούτοις ελάχιστα προχωρούν ένεκα και της δυσκολίας που υπάρχει σχετικά με τα πνευματικά δικαιώματα. Ας αφήσουμε τις ερευνητικές πατέντες που οι εφευρέτες συνάδελφοι στην πραγματικότητα δεν δύνανται να καλύψουν την συνδρομή της εθνικής, ευρωπαϊκής η αμερικανικής αντίστοιχα πατέντας. Κάτι που θα έπρεπε να κάνουν οι ΕΛΚΕ των Ιδρυμάτων και μάλιστα με ιδιαίτερη περηφάνεια για τους ερευνητές τους Μέλη ΔΕΠ.

Όλα όσα αναφέρθηκαν και άλλα τόσα που θα μπορούσαν να αναφερθούν δεν είναι ικανά από μόνα τους να προσδώσουν την αναγκαία ώθηση για μια νέα ελπιδοφόρα εποχή για τα πανεπιστήμιά μας. Το σίγουρο όμως είναι ότι αν ξεφύγουμε από χρόνιες αγκυλώσεις που μας ταλαιπώρησαν και μας ταλαιπωρούν ακόμα και σήμερα, θα καταφέρουμε να προσδώσουμε μια πνοή δημιουργίας και ανάπτυξης ακόμα και εκεί όπου σήμερα δυστυχώς παρατηρείται το φαινόμενο πανεπιστημιακά τμήματα να έχουν περισσότερους καθηγητές από φοιτητές που εισέρχονται σε αυτά.

Το αρχικό ερώτημα παραμένει, θα τολμήσει η κυβέρνηση κάτι τέτοιο η θα περιχαρακωθεί στα ενυπάρχοντα ένεκα των επερχόμενων εκλογών του επομένου έτους; Μάλλον οι όποιες κυοφορούμενες αλλαγές πάνε για τις μετά τις εκλογές περίοδο αν και η σημερινή Κυβέρνηση μας έχει συνηθίσει στην ενεργοποίηση προτάσεων που στόχο έχουν την αντιμετώπιση υπαρκτών προβλημάτων και όχι τόσο υπολογισμού του όποιου πολιτικού ρίσκου.

Ιωάννη Κ. Καλαβρουζιώτη
Καθηγητή-τ. Προέδρου Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου