Τρείς νέοι ηθοποιοί – η Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη, ο Αντώνης Γιαννακός και ο Γιάννης Μάνθος- , μας μιλούν για την παράσταση «Τα βρώμικα χέρια» που ανεβαίνει ξανά σε αθηναϊκή σκηνή μετά από 27 ολόκληρα χρόνια
Α-Φ Καβαλιεράτου
27 χρόνια μετά την τελευταία παρουσίασή του στην Αθήνα από το Εθνικό Θέατρο, το βαθιά πολιτικό έργο του Ζαν-Πωλ Σαρτρ «Τα βρώμικα χέρια» του Ζαν-Πωλ Σαρτρ ανεβαίνει ξανά από τους Apparatus, μία από τις πιο ικανές νέες θεατρικές ομάδες της πόλης, από τις 6 Μαΐου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στο Θέατρο 104. Το έργο παρουσιάζεται σε νέα μετάφραση του Κωνσταντίνου Κωστογιαννόπουλου και απόδοση – σκηνοθεσία της Βάσιας Χρονοπούλου.
Κατά τη διάρκεια μιας εμπόλεμης κατάστασης, ένας νεαρός αριστοκράτης, ο Ουγκώ, εντάσσεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα από μια αίσθηση ιδεαλισμού. Κάποια στιγμή θα του ανατεθεί μια σημαντική αποστολή: να δολοφονήσει τον Χέντερερ, τον Γραμματέα του Κόμματος που ενστερνίζεται διαφορετική άποψη για το ήθος και τις μεθόδους της επαναστατικής πολιτικής. Ωστόσο, όταν έρχεται σε επαφή μαζί του αναπτύσσουν μια βαθιά σχέση. Εγκλωβισμένος σε ένα ηθικό δίλημμα προσπαθεί να αποφασίσει αν πρέπει να εκπληρώσει την αποστολή του ή, υποκύπτοντας στα αισθήματά του, να υποστηρίξει τον άνθρωπο που θαυμάζει.
«Πρόκειται για ένα έργο όπου οι φιλοσοφικές αναλύσεις του Σαρτρ αποκτούν σάρκα, οστά και λόγο ύπαρξης. Όταν τέτοιες ιδέες αποκτούν φωνή το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να τις ακούσεις» επισημαίνει ο Γιάννης Μάνθος, νεαρός ηθοποιός, απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου που υποδύεται στην παράσταση τον Ουγκώ.
«Εμένα αυτό που μου κέντρισε το ενδιαφέρον στο έργο είναι το τεράστιο, υπαρξιστικό δίπολο που παρουσιάζει: Των απτών πράξεων απέναντι στις προθέσεις, τις αρχές και τις ιδεολογίες» σχολιάζει ο Αντώνης Γιαννακός, συμφοιτητής του Γιάννη στη σχολή του Εθνικού, που ενσαρκώνει επί σκηνής τον Χέντερερ. «Μήπως αυτό το ατελές ον που μπουσουλάει στον πλανήτη είναι μόνο οι πράξεις του;» αναρωτιέται. «Γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να είναι οτιδήποτε άλλο…»
Τις «αντιθέσεις με τις οποίες ο Σαρτρ καταπιάνεται και πάνω στις οποίες δομείται τόσο η ιστορία του έργου, όσο και οι χαρακτήρες» έρχεται να επισημάνει η Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη, μία από τις πλέον ανερχόμενες νέες ηθοποιούς που ερμηνεύει στην παράσταση των Apparatus τη Τζέσικα, τη γυναίκα του Ουγκώ. «Κάθε δράση έχει μία αντίδραση, κάθε δύναμη έχει την αντίρροπή της, κάθε προσδοκία κρύβει απελπισία, κάθε επιλογή έχει το κόστος της απώλειας αμέτρητων άλλων επιλογών και στο τέλος ο καθένας μοιραία καλείται να αναλάβει την ευθύνη της ύπαρξής του, που είναι η μόνη αλήθεια και ο μόνος δρόμος για την ελευθερία» παρατηρεί, με τον Γιάννη να σπεύδει να προσθέσει: «Ένα από τα πράγματα που κερδίσαμε όλοι από την επαφή μας με το έργο είναι η διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης άποψης για έννοιες όπως "σωστό", "λάθος", "ελευθερία". Έννοιες που εξαιτίας της υποκειμενικότητας προκαλούν σύγχυση ανάμεσα στους ανθρώπους».
Η έννοια της ελευθερίας άλλωστε μοιάζει να βρίσκεται εξ ορισμού στο επίκεντρο του φιλοσοφικού στοχασμού του Σαρτρ. «Στο βιβλίο του με τίτλο "Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός" ο Σαρτρ αναφέρει την φράση του Ντοστογιέφσκι ότι αν δεν υπήρχε θεός θα επιτρέπονταν τα πάντα. Πραγματικά, τα πάντα επιτρέπονται αφού δεν υπάρχει θεός και κατά συνέπεια ο άνθρωπος είναι εγκαταλελειμμένος» μου λέει ο Γιάννης και συνεχίζει: «Με λίγα λόγια δεν υπάρχει τίποτα το προκαθορισμένο, ο άνθρωπος είναι ελεύθερος, ο άνθρωπος είναι ελευθερία. Είμαστε μόνοι. Ασυγχώρητα μόνοι. Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος».
Κλείσιμο
«Ο Σαρτρ τοποθετεί τους ήρωές του σε ένα τεντωμένο σχοινί, λίγο πριν την πτώση. Αναρωτιούνται φωναχτά ώστε να νιώθουν λιγότερο μόνοι» εξηγεί ο Αντώνης. «Οι ανθρώπινες σχέσεις έρχονται αντιμέτωπες με ερωτήματα, όπως “Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα;”, “Πόσο προσκολλημένος είμαι στις ιδέες μου;”, “Γεννιέσαι ή γίνεσαι δολοφόνος, πατέρας, εραστής…;”»
«Ανεξάρτητα από το παρελθόν, τις ιδεολογίες, τις απόψεις, τις προσδοκίες την καταγωγή, τα πιστεύω, τις γραμμές πάνω στο χάρτη και όλα όσα τελικά μας χωρίζουν ο άνθρωπος είναι μονάχα όσα πράττει στο εδώ και το τώρα και ο καθένας από μας είναι εξίσου ένοχος για όλους» αναφέρει η Ηλέκτρα.
Κι αυτή η ενοχή μοιάζει να διέπει εξίσου τον πυρήνα της φιλοσοφίας του υπαρξισμού. «Υπάρχω άρα λερώνω τα χέρια μου!» λέει με νόημα ο Γιάννης.
«Εσείς προσωπικά τι προτάσσετε; Τον άνθρωπο ή την ιδεολογία;» τους ρωτάω με αφορμή τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν τα πράγματα ο Ουγκώ και ο Χέντερερ. «Τον άνθρωπο βέβαια» απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη ο Γιάννης. «Ο άνθρωπος είναι πιο δυνατός από τις ιδεολογίες. Χωρίς τον άνθρωπο δεν θα υπήρχαν ιδεολογίες. Είναι εκείνος που τις δημιουργεί και τις συνθέτει και αυτός που στο τέλος θα κριθεί».
«Υπάρχει πραγματική ιδεολογία που να μην είναι ανθρωπιστική;» αναρωτιέται ο Αντώνης. «Μόνο ο άνθρωπος υπάρχει, όλα τα υπόλοιπα είναι ένα κατασκεύασμα για να δώσουμε λίγο περισσότερο νόημα στην ύπαρξη μας» προσθέτει, ενώ και η Ηλέκτρα προτάσσει τον άνθρωπο γιατί υπήρξε και θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά το τέλος αυτής της παράστασης, μετά το θάνατο κάθε ιδέας, ιδεολογίας, τεχνολογικού επιτεύγματος, και μετά από εμάς».
Σύμφωνα με την ίδια «οι ιδεολογίες στις μέρες μας δολοφονούνται πριν καν γεννηθούν. Ζούμε στην εποχή όπου οι ιδεολογίες αντικαθίστανται από την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και τον καπιταλισμό. Καμία πίστη και καμία ιδέα δεν απασχολεί και δεν πολώνει τους νέους, με τον τρόπο που συνέβαινε στην εποχή του Σαρτρ και του έργου μας».
Στην παράσταση των Apparatus εκτός από τον Γιάννη Μάνθο, τον Αντώνη Γιαννακό και την Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη παίζουν επίσης η Κατερίνα Δημάτη, ο Σταύρος Λιλικάκης και ο Νικόλας Φραγκουδάκης. Τους φωτισμούς υπογράφει ο Δημήτρης Μπαλτάς, τα σκηνικά ο Γιάννης Αρβανίτης και την επιμέλεια της κίνησης η Φαίδρα Σούτου.
