«Απόντες»: Οι άγνωστες ιστορίες της διαχρονικής ταινίας για την ανδρική φιλία που έγιναν βιβλίο

Συνήθως τα βιβλία γίνονται ταινίες. Στην περίπτωση, όμως, του νέου βιβλίου του Θεοδόση Μίχου «Απόντες, μια προφορική ιστορία», που κυκλοφόρησε πριν λίγες ημέρες από τις εκδόσεις «Αντίποδες», έγινε το αντίστροφο. Στις σελίδες του διαβάζουμε νοσταλγικές ιστορίες και γλαφυρές προσωπικές διηγήσεις που σχετίζονται με μια ταινία - σταθμό για την ανδρική φιλία, η οποία άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στον ελληνικό κινηματογράφο, τους «Απόντες» του Νίκου Γραμματικού.

Τριάντα ολόκληρα χρόνια πέρασαν από την πρεμιέρα της ταινίας που εξιστορούσε την παράλληλη πορεία έξι παιδικών φίλων από τη Σαλαμίνα, κατά το διάστημα ανάμεσα στο Ευρωμπάσκετ του 1987 μέχρι το Μουντιάλ του 1994. Μαζί με τις ιδεολογικές τους διαφωνίες, τους καβγάδες, τις σχέσεις τους, τους διαφορετικούς επαγγελματικούς δρόμους, την απόσταση που τους χωρίζει και τη φθίνουσα πορεία της φιλίας τους φωτίζονταν, ταυτόχρονα, σημαντικές κοινωνικο -πολιτικές πτυχές εκείνης της περιόδου.

Το παράδοξο είναι πως την εποχή που βγήκε στους κινηματογράφους η ταινία, παρότι απέσπασε τέσσερα βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης του 1996, δεν σημείωσε εισπρακτική επιτυχία. Ωστόσο, σήμερα, 30 χρόνια μετά, θεωρείται, δικαίως, ως μια σημαντική στιγμή στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού σινεμά και συνεχίζει να αγγίζει βαθιά και να συγκινεί θεατές από νεότερες γενιές.

Κι αυτό αποδείχτηκε περίτρανα από την έντονα συναισθηματικά φορτισμένη ατμόσφαιρα που επικράτησε κατά την προβολή της, το βράδυ της Δευτέρας, στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, παρουσία των συντελεστών της, στο πλαίσιο της τιμητικής βράβευσης του σκηνοθέτη της, Νίκου Γραμματικού με τον Χρυσό Αλέξανδρο.

Μία μέρα μετά, την Τρίτη, ο σκηνοθέτης, οι πρωταγωνιστές και οι συντελεστές της ταινίας, μαζί με τον συγγραφέα του βιβλίου για εκείνη συναντήθηκαν ξανά, ανέσυραν μνήμες από το παρελθόν και μοιράστηκαν με το κοινό το ισόβιό δέσιμό τους με τους οι «Απόντες».

Η αφορμή για συγγραφή του βιβλίου, όπως αποκάλυψε ο Θεοδόσης Μίχος, ήταν ένα δημοσιογραφικό ρεπορτάζ που έκανε πριν από επτά χρόνια: «Ήταν μια ιδέα που γεννήθηκε σε ανύποπτο χρόνο και χωρίς επετειακή αφορμή. Το 2019 έτυχε να ξαναδώ την ταινία για πολλοστή φορά και, επειδή τότε κόντευα τα 40, με επηρέασε διαφορετικά από τις προηγούμενες φορές. Αποφάσισα να κάνω ένα ρεπορτάζ και μίλησα αρχικά με λίγους από τους συντελεστές. Έκανα ένα μεσημέρι συνέντευξη με τον Βαγγέλη Μουρίκη και, ενώ μιλούσαμε για άλλο θέμα, μου πρότεινε να γράψω ένα βιβλίο για τους Απόντες. Του απάντησα πως το σκέφτομαι. Έτσι η ιδέα άρχισε να παίρνει μορφή και εγώ ξεκίνησα να αναζητώ όλους τους εν ζωή συντελεστές και να κάνω συνεντεύξεις μαζί τους» εξήγησε ο ίδιος προσθέτοντας πως εκείνο που του έμεινε περισσότερο από τις συναντήσεις αυτές ήταν η έντονη συναισθηματική φόρτιση των συνομιλητών του.

Πράγματι, για όλους τους αυτή η ταινία αποτέλεσε μια κομβική στιγμή στη διαδρομή τους.

Ο Νίκος Γραμματικός  μίλησε για την ασφυκτική μικρή κοινωνία της Σαλαμίνας όπου μεγάλωσε ενώ εξομολογήθηκε πως η επιστροφή του για τα γυρίσματα της ταινίας τον βοήθησαν να ξεπεράσει την απώλεια του πατέρα του. Αποκάλυψε επίσης πως ο χαρακτήρας του Σάκη, που ενσάρκωσε ο Βαγγέλης Μουρίκης, ήταν εμπνευσμένος από έναν παιδικό του φίλο, τον Φώτη Κουρτίδη, τον οποίο έχασε νωρίς: «Ήταν μια μεγάλη απώλεια για μένα. Είχε μια μεγάλη περιπέτεια με τον καρκίνο, την πέρασα μαζί του και δανείστηκα από εκείνον στοιχεία του για τον ρόλο του Σάκη» είπε.

Ο Νίκος Γραμματικός θυμήθηκε επίσης τις παρείστικες στιγμές από τα γυρίσματα, τις συναντήσεις στο καφενείο της Σαλαμίνας απ’ όπου προέκυψε ο αρχικός τίτλος της ταινίας «Ούζο και χταπόδι, τις πρόβες στο τότε σπίτι του Αιμίλιου Χειλάκη στα Εξάρχεια και άλλες στιγμές που έφεραν κοντά τους ανθρώπους της ταινίας, τούς έκαναν μια αληθινή παρέα.

«Δεν έκανα τις ταινίες που μπορούσα να κάνω, έκανα τις ταινίες που δεν μπορούσα να μην κάνω» είπε με νόημα ο ίδιος. Και οι «Απόντες» ήταν σίγουρα μια ταινία που δεν μπορούσε να μην κάνει. Γιατί κοιτάζοντας σήμερα από απόσταση την ουσία της εκτιμά: ««Μετά από πολλή σκέψη, μπορώ να πω ότι οι Απόντες έχουν κάτι αρχετυπικό ως προς την ανδρική φιλία. Αυτές τις ανδρικές φιλίες που κάποιοι τις έχουν και φοβούνται μήπως τις χάσουν, και κάποιοι τις έχουν χάσει και έχουν κάνει καινούργιες. Όπως εμείς, που γίναμε μια παρέα στους Απόντες και σιγά σιγά ο καθένας πήρε τον δρόμο του»

«Ανακουφιστική» χαρακτήρισε ο Αιμίλιος Χειλάκης τη σκηνοθετική προσέγγιση του Νίκου Γραμματικού και την ατμόσφαιρα που υπήρχε στα γυρίσματα της ταινίας: «Ξαφνικά ένιωσα μια απίστευτη ευθύνη να μεταφέρουμε την αντίληψη που είχαμε κάποιοι άνθρωποι για τη γενιά μας και τη φιλία. Χθες που είδα ξανά την ταινία, κατάλαβα ότι φέραμε στους ώμους μας κάτι σημαντικό» εξομολογήθηκε.

Όλοι τους υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό και συγκίνηση το βιβλίο του Θεοδόδη Μίχου μιας και μέσα στις σελίδες του έχει αποτυπωθεί ένα σημαντικό δικό τους κομμάτι: «Όλοι ανταποκριθήκαμε θετικά. Η ταινία δεν είχε γνωρίσει μεγάλη εμπορική επιτυχία όταν πρωτοβγήκε, οπότε η ευκαιρία να μιλήσουμε ξανά γι’ αυτήν ικανοποιούσε κατά κάποιον τρόπο ένα απωθημένο» παραδέχτηκε ο Βαγγέλης Μουρίκης ενώ ο Νίκος Γεωργάκης δεν μπορούσε να κρύψει τη συγκίνησή του για τη σημερινή, θερμή αντιμετώπιση των «Απόντων» από τους νέους: «Δεν έχει ξαναγίνει κάτι τέτοιο, να γραφτεί ένα ολόκληρο βιβλίο για μια ταινία. Χθες, στην προβολή, ήταν πραγματικά συγκινητική η ανταπόκριση του κόσμου στην αίθουσα, όπως συγκινητικό είναι και το ότι ακόμη και σήμερα με σταματούν νέοι άνθρωποι στον δρόμο για να μου μιλήσουν για τους Απόντες».

Ο σεναριογράφος της ταινίας Νίκος Παναγιωτόπουλος αναφέρθηκε στη διαφορά του χθες με το σήμερα όσον αφορά στην αντιμετώπιση της ταινίας σημειώνοντας: «Τα μάτια των θεατών τώρα είναι διαφορετικά από τα μάτια των θεατών τότε. Η ελληνική ταινία έχει αποκατασταθεί στα μάτια του κοινού χάρη στις πολλές ταινίες που μεσολάβησαν, και σήμερα μπορούμε να ξανακοιτάξουμε ταινίες που αγνοήσαμε στον καιρό τους και να τις αγαπήσουμε όπως τους αξίζει».

Ο μοντέρ των «Απόντων», Γιώργος Μαυροψαρίδης, περιέγραψε το κλίμα αληθινής αγάπης που είχε καλλιεργηθεί μεταξύ των συντελεστών: «Όλοι έχουμε χάσει την αθωότητα της εφηβείας μας, όλοι πήραμε διαφορετικούς δρόμους. Η ταινία καταφέρνει να αγγίξει αυτή τη φλέβα και είναι διαχρονική, γιατί το έχουμε ζήσει όλοι» είπε με νόημα.

Σήμερα βέβαια, 30 χρόνια μετά, οι «Απόντες» μετρούν τις δικές τους μεγάλες απουσίες, μέλη της νεανικής εκείνης κινηματογραφικής παρέας που δυστυχώς δεν βρίσκονται πια ανάμεσά τους, όπως ο Μηνάς Χατζησάββας, η Γιούλα Ζωιοπούλου και ο Κωνσταντίνος Σταρίδας.