Ο μόνος τρόπος για να θωρακίσουμε πραγματικά τα δάση και τις ζωές μας από τις πυρκαγιές είναι η επένδυση στην πρόληψη και ειδικά σε νέες ιδέες και εργαλεία που έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία σε χώρες που αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις.
Sponsored Content
Ο Αύγουστος του 2021 ήταν πολύ δύσκολος για τη χώρα μας. Θα θυμόμαστε για πάντα τις καταστροφικές πυρκαγιές που μετέτρεψαν σε στάχτη χιλιάδες στρέμματα. Μια εθνική τραγωδία με μακροχρόνιες συνέπειες στη φύση και τους ανθρώπους που επανέφερε και πάλι στο προσκήνιο ένα μεγάλο θέμα: την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών που είναι δύσκολη, μερικές φορές και αδύνατη, αν δεν έχουν ληφθεί εγκαίρως μέτρα πρόληψης. Αυτά που θα μειώσουν την έντασή τους και θα συμβάλλουν στο έργο της καταστολής όταν αυτό απαιτηθεί να τεθεί σε εφαρμογή.
Για τον λόγο αυτό το WWF Ελλάς, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) με την υποστήριξη της Procter & Gamble και τη συμμετοχή της Διεύθυνσης Δασών Χίου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου και της ομάδας εθελοντικής δράσης Χίου «Όμικρον» ξεκινά ένα νέο πιλοτικό έργο στη Χίο με στόχο τη διαχείριση της δασικής καύσιμης ύλης και την αύξηση της ανθεκτικότητας των δασικών οικοσυστημάτων απέναντι στις πυρκαγιές και τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Το νέο έργο πρόληψης* στοχεύει στη δημιουργία των επιστημονικών προδιαγραφών χρήσης και τη θεσμοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης ως αποτελεσματικό εργαλείο διαχείρισης της καύσιμης ύλης. Πρόκειται για μία ιδέα που θέτει στο επίκεντρο της δράσης της την πρόληψη και ξεκίνησε να σχεδιάζεται το 2020 από το WWF Ελλάς και το ΙΜΔΟ, ως μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα οι ολοένα και δριμύτερες δασικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών.
Τι είναι η προδιαγεγραμμένη καύση
Προδιαγεγραμμένη καύση (ή προδιαγεγραμμένο πυρ) είναι η ελεγχόμενη καύση αγροτικής ή δασικής βλάστησης, από ομάδα ειδικών ή εκπαιδευμένων ομάδων κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και σε καθορισμένη περιοχή. Εφαρμόζεται ευρέως και με επιτυχία εδώ και δεκαετίες στην Αυστραλία, τις Η.Π.Α, τη Γαλλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, για τη διαχείριση της βλάστησης και την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών και χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με μηχανικές μεθόδους, κατά τη δημιουργία και τη συντήρηση αντιπυρικών ή στεγασμένων ζωνών.
Είναι ένα αποδεκτό από οικολογικής και οικονομικής άποψης εργαλείο που μπορεί να παρέχει άμεσα οφέλη στη τοπική κοινωνία, καθώς οδηγεί στην ελεγχόμενη μείωση και την αποτελεσματική διαχείριση της καύσιμης ύλης.
Μέχρι σήμερα, η προδιαγεγραμμένη καύση δεν αξιοποιείται με θεσμοθετημένο τρόπο και ευρέως στην Ελλάδα, παρόλο που αν εφαρμοστεί ακολουθώντας συγκεκριμένους κανόνες, μπορεί να πετύχει σημαντικούς στόχους πρόληψης.
φωτογραφία Παναγιώτης Τσολάκης
Τα οφέλη
Η φωτιά, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αποτελεί μέρος της φυσικής διεργασίας των δασικών οικοσυστημάτων και συμβάλλει στην αναγέννηση τους. Έχει υπάρξει για αιώνες, εργαλείο του ανθρώπου για τη διαχείριση της καύσιμης ύλης.
Η εφαρμογή προδιαγεγραμμένων καύσεων χαμηλής έντασης βασισμένη αποκλειστικά σε επιστημονικά και χωρικά δεδομένα, διαμορφώνει το δασικό περιβάλλον και ελαχιστοποιεί την πιθανότητα της σοβαρής υποβάθμισής του, αφού ουσιαστικά μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης δασικής πυρκαγιάς μεγάλης έντασης.
Με αυτό τον τρόπο, η προδιαγεγραμμένη καύση μειώνει σημαντικά το ρίσκο για τις ανθρώπινες κοινωνίες και παράλληλα εξασφαλίζει τη διατήρηση του δασικού οικοσυστήματος και τη δυνατότητά του να παρέχει μια σειρά από οικοσυστημικές υπηρεσίες, όπως είναι η αντιπλημμυρική προστασία, η προστασία από τη διάβρωση, αλλά και η προστασία της βιοποικιλότητας.
Η φωτιά αφαιρεί και εμποδίζει τα ανεπιθύμητα ξενικά, εισβολικά και χωροκατακτητικά είδη, ευνοώντας τα ενδημικά (ντόπια) είδη χλωρίδας. Η φωτιά «ξαναστέλνει» τα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος και βοηθά στη γρήγορη ανακύκλωσή τους.
Ποιος μπορεί να εφαρμόσει την προδιαγεγραμμένη καύση;
Μόνο εκπαιδευμένοι χρήστες διότι χρειάζονται γνώσεις, δεξιότητες και οι σχετικές διαπιστεύσεις. Επίσης, πάντοτε υπάρχει καθοδήγηση από ικανούς και έμπειρους χρήστες κατά την εφαρμογή διότι η απόκτηση εμπειρίας από τους «κατά περίπτωση πρόσφατα εκπαιδευμένους» είναι σταδιακή, καθώς είναι μια αργή διαδικασία.
«Διαχρονικά οι αγρότες και οι βοσκοί στην Ελλάδα για να προστατεύσουν τη γη τους από πυρκαγιές εφάρμοζαν μια παραδοσιακή πρακτική, αυτή του προδιαγεγραμμένου πυρός, δηλαδή έβαζαν μικρές ελεγχόμενες φωτιές για να μειώσουν τη συσσωρευμένη καύσιμη ύλη σε δάση και λιβάδια. Σήμερα, έναν αιώνα μετά, εμείς στο ΥΠΕΝ επαναφέρουμε αυτή την τακτική με επιστημονικές πλέον πρακτικές και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σε συνεργασία με το WWF Ελλάς, το Ινστιτούτο Μεσογειακών και Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, τους τοπικούς φορείς και τους εθελοντές της Χίου. Στόχος μας είναι να μειώσουμε μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο πυρκαγιάς που προέρχεται από καύσιμη ύλη με το μικρότερο δυνατό κόστος, όπως κάνουν οι Η.Π.Α. και η Αυστραλία με επιτυχία» τονίζει ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γιώργος Αμυράς.
φωτογραφία Andrea Bonetti
Οι λόγοι για τους οποίους επιλέχθηκε η Χίος
Η επιλογή της Χίου για το πιλοτικό έργο δεν είναι τυχαία. Η ποικιλία μεσογειακών δασικών οικοσυστημάτων που φιλοξενεί το νησί, θα επιτρέψουν την εύκολη επέκταση του προγράμματος σε αντίστοιχα οικοσυστήματα στην υπόλοιπη χώρα. Επιπλέον, η μακροχρόνια και ευρεία συνεργασία σε προγράμματα πρόληψης των προηγούμενων ετών, μεταξύ των αρμόδιων φορέων, του WWF Ελλάς, του ΙΜΔΟ, των εθελοντικών ομάδων και της τοπικής κοινωνίας στην περιοχή, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την επιτυχία του έργου.
«Το όραμά μας είναι, μέσα από την εφαρμογή καινοτόμων εργαλείων όπως η προδιαγεγραμμένη καύση, να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα των δασικών οικοσυστημάτων απέναντι στη κλιματική αλλαγή με την ενεργή εμπλοκή της τοπικής κοινωνίας και σε συμμαχία με τους τοπικούς αρμόδιους φορείς» τονίζει ο Δημήτρης Καραβέλλας Γενικός Διευθυντής του WWF Ελλάς.
Η προδιαγεγραμμένη καύση θα υλοποιηθεί αποκλειστικά σε δημόσιες ή δημοτικές δασικές εκτάσεις και δάση της Χίου, που θα επιλεγούν με συγκεκριμένα επιστημονικά κριτήρια και σε συνεννόηση με τις αρμόδιες αρχές. Θα εφαρμοστεί εκτός αντιπυρικής περιόδου και θα υπάρξουν αυστηρά μέτρα και πρωτόκολλα ασφαλείας κατά την εφαρμογή της (π.χ. παρουσία πυροσβεστικού οχήματος, επιλογή κατάλληλων καιρικών συνθηκών, αποψίλωση βλάστησης σε επιλεγμένες επιφάνειες, τήρηση συγκεκριμένου πρωτοκόλλου ενεργειών, εκπαίδευση εμπλεκομένων, κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας). Παράλληλα, τον Οκτώβριο 2021 οι πολίτες της Χίου θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν την ομάδα εργασίας και να ενημερωθούν για τις προοπτικές και τα οφέλη του προγράμματος, μέσω ανοικτής εκδήλωσης ενημέρωσης.
Η Δέσποινα Πάσσαρη, Senior Director South East and Central Europe, P&G, αναφέρει σχετικά πως «Είναι πλέον κατανοητό ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί τολμηρούς στόχους, καινοτόμες, επιστημονικά τεκμηριωμένες δράσεις και ευρύτερες συνεργασίες. Το πιλοτικό πρόγραμμα του WWF για την προστασία των δασών μας, αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο αυτό το τρίπτυχο και είναι ιδιαίτερη χαρά για όλους εμάς στην P&G να στηρίζουμε αυτή την προσπάθεια συμβάλλοντας στην προστασία του πλανήτη μας που άλλωστε αποτελεί το «κοινό μας Σπίτι».
*Θα υλοποιηθεί πιλοτικά το επόμενο διάστημα από το WWF Ελλάς, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ), τη Διεύθυνση Δασών Χίου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου και την ομάδα εθελοντικής δράσης Χίου «Όμικρον», και με την υποστήριξη της εταιρείας Procter & Gamble. Συμπαραστάτες του έργου είναι η Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και οι Διοικήσεις Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Βορείου Αιγαίου και Χίου που έχουν χορηγήσει τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις για την υλοποίηση, ενώ πολύτιμοι σύμμαχοι είναι Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, η Περιφερειακή Ενότητα Χίου, ο Δήμος Χίου και η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου.