Η 9η Νοεμβρίου είναι η «Ημέρα της Μοίρας» για τη Γερμανία: Η ανακήρυξη της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, η Νύχτα των Κρυστάλλων και η πτώση του Τείχους

Μια ιδιαίτερη ιστορική επέτειο τιμά σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, η Γερμανία, καθώς την ίδια ημερομηνία σημειώθηκαν τρία γεγονότα που καθόρισαν την πορεία της χώρας κατά τον 20ό αιώνα. Η ανακήρυξη της Δημοκρατίας το 1918, η Νύχτα των Κρυστάλλων το 1938 και η πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 αποτελούν τρεις διαφορετικές στιγμές της γερμανικής ιστορίας, που συνδέονται με τη δημοκρατία, τον ναζισμό και την επανένωση της χώρας.

Η 9η Νοεμβρίου είναι γνωστή στη Γερμανία ως «Schicksalstag», δηλαδή «Ημέρα της Μοίρας», καθώς έχει συνδεθεί τόσο με σημαντικές πολιτικές αλλαγές όσο και με μία από τις σκοτεινότερες περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Φέτος συμπληρώνονται 108 χρόνια από την ανακήρυξη της Δημοκρατίας, 88 χρόνια από τη Νύχτα των Κρυστάλλων και 37 χρόνια από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου.

Το 1918 και το 1938: Από τη γέννηση της Δημοκρατίας στη Νύχτα των Κρυστάλλων

Στις 9 Νοεμβρίου 1918, ενώ ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, η Γερμανία βρισκόταν αντιμέτωπη με βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση. Η στρατιωτική ήττα και οι επαναστατικές κινητοποιήσεις είχαν κλονίσει τη μοναρχία, οδηγώντας στην κατάρρευση της Γερμανικής Αυτοκρατορίας.

Εκείνη την ημέρα ανακοινώθηκε η παραίτηση του αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β΄ και ο σοσιαλδημοκράτης πολιτικός Φίλιπ Σάιντεμαν ανακήρυξε τη Γερμανική Δημοκρατία από το κτίριο του Ράιχσταγκ στο Βερολίνο.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε το τέλος της αυτοκρατορικής διακυβέρνησης και άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, του πρώτου κοινοβουλευτικού δημοκρατικού πολιτεύματος που εγκαθιδρύθηκε σε ολόκληρη τη Γερμανία.

Ωστόσο, η νέα Δημοκρατία βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές οικονομικές και πολιτικές δυσκολίες. Η αστάθεια των επόμενων ετών, σε συνδυασμό με τις συνέπειες του πολέμου και τις κοινωνικές εντάσεις, συνέβαλε στη σταδιακή αποδυνάμωσή της. Το 1933, με την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία, η δημοκρατική διακυβέρνηση καταλύθηκε και εγκαθιδρύθηκε η ναζιστική δικτατορία.

Είκοσι χρόνια μετά την ανακήρυξη της Δημοκρατίας, η ίδια ημερομηνία συνδέθηκε με ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γεγονότα των διώξεων που εξαπέλυσε το ναζιστικό καθεστώς εναντίον των Εβραίων.

Τη νύχτα της 9ης προς τη 10η Νοεμβρίου 1938, οι Ναζί οργάνωσαν ένα εκτεταμένο πογκρόμ κατά των εβραϊκών κοινοτήτων στη Γερμανία και την Αυστρία, το οποίο έμεινε στην ιστορία ως «Νύχτα των Κρυστάλλων» (Kristallnacht).

Κατά τη διάρκεια των επιθέσεων, συναγωγές πυρπολήθηκαν, εβραϊκά καταστήματα και κατοικίες λεηλατήθηκαν, ενώ χιλιάδες βιτρίνες καταστράφηκαν. Από τα σπασμένα γυαλιά που κάλυψαν τους δρόμους προήλθε και η ονομασία με την οποία έγινε γνωστό το πογκρόμ.

Οι επιθέσεις συνοδεύτηκαν από δολοφονίες, ξυλοδαρμούς και μαζικές συλλήψεις. Περίπου 30.000 Εβραίοι άνδρες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, μεταξύ των οποίων το Νταχάου, το Μπούχενβαλντ και το Ζαξενχάουζεν.

Η Νύχτα των Κρυστάλλων αποτέλεσε καθοριστική κλιμάκωση της αντισημιτικής πολιτικής του ναζιστικού καθεστώτος. Οι διώξεις, που μέχρι τότε περιλάμβαναν συστηματικές διακρίσεις, αποκλεισμούς και αφαίρεση δικαιωμάτων, μετατράπηκαν σε μαζική και οργανωμένη βία, προαναγγέλλοντας την ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα των εγκλημάτων που ακολούθησαν κατά το Ολοκαύτωμα.

Το 1989: Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου

Η τρίτη μεγάλη ιστορική επέτειος της 9ης Νοεμβρίου συνδέεται με ένα γεγονός που άλλαξε όχι μόνο τη Γερμανία, αλλά και ολόκληρη την Ευρώπη.

Στις 9 Νοεμβρίου 1989, έπειτα από 28 χρόνια διαίρεσης, άνοιξαν τα συνοριακά περάσματα του Τείχους του Βερολίνου, επιτρέποντας στους κατοίκους της Ανατολικής Γερμανίας να περάσουν στο δυτικό τμήμα της πόλης.

Το Τείχος είχε ανεγερθεί στις 13 Αυγούστου 1961 από τις αρχές της Ανατολικής Γερμανίας, με στόχο να εμποδίσει τη μαζική φυγή πολιτών προς τη Δύση. Για σχεδόν τρεις δεκαετίες αποτέλεσε το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της διαίρεσης της Γερμανίας και της αντιπαράθεσης ανάμεσα στο ανατολικό και το δυτικό μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Η πτώση του ήρθε σε μια περίοδο έντονων πολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Ευρώπη, με μαζικές διαδηλώσεις στην Ανατολική Γερμανία και αυξανόμενη πίεση προς το κομμουνιστικό καθεστώς.

Το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου, ο αξιωματούχος της Ανατολικής Γερμανίας Γκύντερ Σαμπόφσκι, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ανακοίνωσε νέους κανόνες για τις μετακινήσεις των πολιτών προς τη Δύση. Όταν ρωτήθηκε πότε θα τεθούν σε ισχύ, απάντησε ότι θα εφαρμοστούν αμέσως.

Η ανακοίνωση προκάλεσε μαζική προσέλευση πολιτών στα συνοριακά περάσματα του Βερολίνου. Μπροστά στο πλήθος που συγκεντρώθηκε, οι συνοριοφύλακες άνοιξαν τελικά τις διόδους, επιτρέποντας την ελεύθερη διέλευση.

Οι εικόνες χιλιάδων ανθρώπων να περνούν από τη μία πλευρά της πόλης στην άλλη, να αγκαλιάζονται και να ανεβαίνουν στο Τείχος έκαναν τον γύρο του κόσμου.

Η πτώση του Τείχους αποτέλεσε ορόσημο για το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και άνοιξε τον δρόμο για τη γερμανική επανένωση, η οποία ολοκληρώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 1990.

Παρά την ιστορική σημασία της 9ης Νοεμβρίου, η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν επιλέχθηκε ως εθνική εορτή της Γερμανίας, κυρίως εξαιτίας της σύνδεσής της με το ναζιστικό πογκρόμ του 1938. Αντίθετα, η χώρα γιορτάζει την επανένωσή της στις 3 Οκτωβρίου.

Έτσι, η 9η Νοεμβρίου παραμένει μια ημερομηνία με ιδιαίτερο συμβολισμό για τους Γερμανούς, καθώς συνδέει τη γέννηση της Δημοκρατίας, τη μνήμη των θυμάτων του ναζισμού και την υπέρβαση της μεταπολεμικής διαίρεσης της χώρας.