Σερβία: Καταγγελίες για μαζική χρήση κατασκοπευτικού λογισμικού κατά πολιτών και φοιτητών

Τουλάχιστον 14 άνθρωποι από τον χώρο της σερβικής κοινωνίας των πολιτών φέρεται να αποτέλεσαν στόχο προηγμένου λογισμικού κατασκοπείας, σε μια υπόθεση που η οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων Share Foundation χαρακτηρίζει ως «το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα παρακολούθησης» στη Σερβία μέχρι σήμερα.

Η υπόθεση αποκαλύφθηκε τον Αύγουστο, όταν η Apple ενημέρωσε χρήστες σε 110 χώρες ότι πιθανότατα είχαν πέσει θύματα επιθέσεων με λογισμικά κατασκοπείας που αναπτύσσονται από ιδιωτικές εταιρείες και πωλούνται σε κρατικούς φορείς.

Η Citizen Lab, οργανισμός που ειδικεύεται στην ψηφιακή εγκληματολογική ανάλυση επιθέσεων spyware, ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον μία από τις περιπτώσεις στη Σερβία αφορούσε το λογισμικό Pegasus της ισραηλινής εταιρείας NSO Group. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η συγκεκριμένη εφαρμογή θα μπορούσε να προσφέρει στον επιτιθέμενο «πλήρη πρόσβαση στη συσκευή».

Στο στόχαστρο και μέλη του φοιτητικού κινήματος

Η Share Foundation υποστηρίζει ότι ανάμεσα στα πρόσωπα που στοχοποιήθηκαν βρίσκονται μέλη του σερβικού φοιτητικού κινήματος, το οποίο έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους οργανωμένους κοινωνικούς σχηματισμούς διαμαρτυρίας στην Ευρώπη.

Το κίνημα δημιουργήθηκε μετά τις μαζικές κινητοποιήσεις που ακολούθησαν την κατάρρευση σιδηροδρομικού σταθμού στη χώρα τον χειμώνα του 2024 και έκτοτε βρίσκεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με την κυβέρνηση του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Ο Βούτσιτς βρίσκεται στην εξουσία για περισσότερο από μία δεκαετία, με τους επικριτές του να τον κατηγορούν ότι έχει αποδυναμώσει τους θεσμούς και έχει οδηγήσει τη χώρα σε στενότερη σχέση με τη Μόσχα.

Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η κυβέρνηση Βούτσιτς ήταν αυτή που χρησιμοποίησε το Pegasus εναντίον των φοιτητών. Ωστόσο, άλλο κατασκοπευτικό λογισμικό που φέρεται να χρησιμοποιήθηκε εναντίον μελών του κινήματος, με την ονομασία NoviSpy, έχει στο παρελθόν συνδεθεί με σερβικές κρατικές υπηρεσίες.

«Η μεγαλύτερη τεκμηριωμένη επιχείρηση παρακολούθησης»

Η Share Foundation εκτιμά ότι η χρονική στιγμή των επιθέσεων δεν είναι τυχαία, καθώς σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια των τοπικών εκλογών του Μαρτίου και ενδέχεται να αποτέλεσαν «δοκιμή» ενόψει των πρόωρων εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο.

«Αυτό είναι το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα παρακολούθησης στη Σερβία μέχρι σήμερα», δήλωσε η Αντριάνα Ρίστιτς, σύμβουλος πολιτικής της Share Foundation. Όπως ανέφερε, οι τοπικές εκλογές ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκαν ως «δοκιμαστικό πεδίο» ώστε να αξιολογηθούν οι δυνατότητες του λογισμικού, αλλά και το επίπεδο πίεσης που θα μπορούσε να ασκηθεί στους φοιτητές και την αντιπολίτευση.

Ο Τζον Σκοτ-Ράιλτον, ανώτερος ερευνητής της Citizen Lab, υποστήριξε ότι τα ευρήματα των ερευνών δείχνουν πως το φιλοδημοκρατικό κίνημα στη Σερβία βρίσκεται υπό έντονη πίεση ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων του 2026.

Άρνηση από την κυβέρνηση

Η σερβική κυβέρνηση αρνείται τις κατηγορίες.

Η πρόεδρος της Βουλής και κορυφαίο στέλεχος του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος, Άνα Μπρνάμπιτς, δήλωσε στην τηλεόραση Euronews Serbia ότι οι ισχυρισμοί πως οι φοιτητές παρακολουθούνταν είναι ψευδείς. «Απολύτως όχι. Δεν πιστεύω ούτε μία λέξη από όσα λένε», ανέφερε χαρακτηριστικά, αναφερόμενη στις καταγγελίες των φοιτητών και της Share Foundation.

«Ένιωσα ότι κάποιος μπήκε στον προσωπικό μου χώρο»

Η Μίλιτσα Πόποβιτς, μία από τις φοιτήτριες που φέρεται να στοχοποιήθηκαν, χαρακτήρισε τις επιθέσεις «σκληρές».

«Η σκέψη ότι κάποιος μπορεί να μπήκε στον προσωπικό μου χώρο χωρίς να το γνωρίζω με έκανε να νιώσω εντελώς εκτεθειμένη», δήλωσε. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η επίθεση δεν θα κάμψει ούτε την ίδια ούτε το φοιτητικό κίνημα. «Αν ο στόχος τους ήταν να μας φοβίσουν ή να μας κάνουν να σταματήσουμε, δεν θα λειτουργήσει», είπε.