Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Η είδηση ήταν τα αποτελέσματα των 15χρονων Ελλήνων μαθητών στον διεθνή διαγωνισμό PISA, που διοργανώνει ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Στον διαγωνισμό αξιολογούνται οι δεξιότητες στα Μαθηματικά, στην Κατανόηση Κειμένου και στις Φυσικές Επιστήμες και το 2022 έλαβαν μέρος 690.000 μαθητές από 81 χώρες (οι 38 χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ και άλλες 43 χώρες). 

Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών ήταν οι χειρότερες της τελευταίας δεκαετίας!

Μια πικρή παρηγοριά είναι ότι καταγράφηκε πτώση στις περισσότερες χώρες σε σχέση με την προηγούμενη εξέταση το 2018, η οποία αποδίδεται εν μέρει στην πανδημία, αλλά και στα εκπαιδευτικά συστήματα.

Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών όμως είναι σταθερά κάτω από τον μέσο όρο και καταγράφεται συνεχής πτώση τα τελευταία χρόνια - από το 2003 στις Επιστήμες και από το 2009 στα Μαθηματικά και την Κατανόηση Κειμένου.

Τις υψηλότερες επιδόσεις το 2022 είχαν έξι ασιατικές χώρες (Σιγκαπούρη, Μακάου, Ταϊβάν, Χονγκ Κονγκ, Ιαπωνία και Νότιος Κορέα) ενώ στην Ευρώπη τα καλύτερα αποτελέσματα είχαν μαθητές από την Εσθονία, την Ελβετία και την Ολλανδία.

Η είδηση αυτή από μόνη της θα έπρεπε να έχει προκαλέσει συναγερμό στη χώρα μας και το θέμα να κυριαρχεί στην επιστημονική και εκπαιδευτική κοινότητα, αλλά και στη Βουλή.

Βέβαια, τίποτα τέτοιο δεν έγινε.

Υπάρχει και δεύτερη κακή είδηση που πέρασε προ εβδομάδων και αυτή στα ψιλά της επικαιρότητας από την ΕΛΣΤΑΤ, η οποία επιβεβαίωσε την πορεία συρρίκνωσης και γήρανσης του ελληνικού πληθυσμού.

Το 2022 ο αριθμός των γεννήσεων υποχώρησε (γεννήθηκαν 76.541 παιδιά, 8.805 λιγότερα από το 2021) και κατέρριψε κάθε προηγούμενο αρνητικό ρεκόρ για τη χώρα μας από το 1955. Σύμφωνα με επιστημονική μελέτη με τίτλο «Υπογεννητικότητα στην Ελλάδα» των Κ. Ζοπουνίδη, Δ. Μπατάκη και Μ. Καρακώστα, που δημοσιεύτηκε στο protothema.gr, η υπογεννητικότητα είναι σταθερή τάση των τελευταίων 67 ετών και εντάθηκε μετά την οικονομική κρίση, ενώ για πρώτη φορά από τότε που υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία γεννήθηκαν λιγότερα από 80.000 παιδιά σε έναν χρόνο.

Η εικόνα γίνεται ακόμα πιο δυσοίωνη, αν λάβουμε υπόψη ότι ο αριθμός των ανθρώπων από 20 έως 29 ετών στην Ελλάδα από 1,028 εκατομμύριο που ήταν το 2007 μειώθηκε σε 649.200 το 2021, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που παρουσίασε σε πρόσφατη ομιλία του σε οικονομικό συνέδριο ο υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, καθηγητής Θεόδωρος Πελαγίδης. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, στις Θετικές Επιστήμες (Φυσική, Μαθηματικά, Πληροφορική - STEM στη διεθνή ορολογία) ο αριθμός των πτυχιούχων υποχώρησε από 18.632, που ήταν το 2016, σε 8.233 το 2021. Η εικόνα αποτυπώνει, ανάμεσα σε άλλα, τη μαζική έξοδο από τη χώρα των δυναμικότερων τμημάτων της κοινωνίας, των νέων ανθρώπων, οι οποίοι παίρνουν τις γνώσεις και τα ταλέντα τους, αλλά και την ορμή για δημιουργία και ανάληψη ρίσκου και φεύγουν στο εξωτερικό, είτε για να δουλέψουν, είτε για να σπουδάσουν. Το κάνουν, βέβαια, μόνο όσοι έχουν τη δυνατότητα διότι η γενική εικόνα που προκύπτει είναι δραματική, αλλά οι μέσοι όροι της στατιστικής κρύβουν και μεγάλες ανισότητες.

Το κεντρικό συμπέρασμα, πάντως, είναι ότι η Ελλάδα γερνάει, αλλά δεν δίνει και ευκαιρίες στα παιδιά της. Ούτε για να σπουδάσουν, ούτε για να εργαστούν και να δημιουργήσουν.

Τα δε συνθήματα για «οικονομία της γνώσης», «οικοσυστήματα νεοφυών επιχειρήσεων» και «οικονομική ανάπτυξη» μοιάζουν με φληναφήματα ενός γηρασμένου και απαξιωμένου πολιτικού και οικονομικού συστήματος που ενδιαφέρεται μόνο για την εσωστρεφή αναπαραγωγή του.

Κάθε συζήτηση για ευημερία, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, είναι εκτός θέματος, αν δεν ξεκινήσει από τους νέους ανθρώπους, την παιδεία και τις συνθήκες ζωής και εργασίας τους.

Αν αυτή η συζήτηση δεν γίνει, είναι βέβαιο ότι θα βιώσουμε μια νέα εθνική τραγωδία...