Παντελής Καψής

Την ίδια στιγμή η Ελλάδα υπέγραψε μια συμφωνία με την Αίγυπτο η οποία «γίνεται αποδεκτή από όλους». Η δήλωση αυτή δεν έγινε από εκπρόσωπο της ελληνικής κυβέρνησης σε μια προσπάθεια να χρυσώσει το χάπι. Την έκανε ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης στην Τουρκία Οζγκιούρ Οζέλ. Και μεταξύ μας λέει τα προφανή. Ας δούμε ωστόσο την ιστορία από την αρχή.
Η επικύρωση του τουρκο-λυβικού μνημονίου αιφνιδίασε την κυβέρνηση. Αυτή τουλάχιστον είναι η εντύπωση η οποία έχει επικρατήσει. Αν ισχύει, αν πράγματι δεν είχε πάρει χαμπάρι τι γίνεται, μάλλον θα πρέπει να ανησυχούμε. Κάτι το οποίο φαινόταν και προετοιμαζόταν τόσο καιρό δεν νοείται να μας έχει αιφνιδιάσει.

Μπορούσε η Ελλάδα να το αποτρέψει; Εδώ τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Προφανώς η Τουρκία έχει πολύ περισσότερα «επιχειρήματα» τα οποία η Ελλάδα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί, ανάμεσα τους και μερικές χιλιάδες στρατό στη Λιβύη. Μια ανεπαρκέστατη προσπάθεια που έκανε άλλωστε να στείλει επιτόπου βοήθεια κατέληξε σε ανθρώπινη τραγωδία και διπλωματικό φιάσκο. Το μόνο όπλο που είχε η Ελλάδα ήταν η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν μπόρεσε να το αξιοποιήσει.

Αυτά όμως ανήκουν πια στην ιστορία. Το μνημόνιο είναι γεγονός. Στην πράξη η επικύρωση του δεν αλλάζει κάτι. Ο τελικός απολογισμός όμως μπορεί να αποδειχθεί Πύρρειος νίκη για την Τουρκία. Εξ αιτίας του τουρκολυβικού η Ελλάδα έχει πετύχει πράγματα τα οποία κάτω από άλλες συνθήκες θα ήταν δύσκολο ή αδύνατον να πετύχει. Κατ αρχήν τη συμφωνία με την Αίγυπτο.
Αν μάλιστα εξ αιτίας της επικύρωσης του μνημονίου η οριοθέτηση προχωρήσει και πέραν του 28ου μεσημβρινού, η ζημιά για την Τουρκία θα είναι σημαντικά μεγαλύτερη. Η σημασία της συμφωνίας με την Αίγυπτο είναι από μόνη της εξαιρετικά σημαντική.

Γίνεται ακόμα μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς τι θα είχε συμβεί σε περίπτωση που το Κάιρο είχε αποδεχθεί την προσφορά της Τουρκίας για 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (ελληνικής) υφαλοκρηπίδας! Με όλα τα εμφανή προβλήματα, τον Σίσι και τα μάτια μας.

Η Ελλάδα πέτυχε ακόμα τη ρητή και ομόφωνη καταδίκη της τουρκικής πρωτοβουλίας από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάτι το οποίο δεν είχε καταφέρει ακόμα και σε πιο δύσκολες συνθήκες, όταν υπήρχε φόβος θερμού επεισοδίου. Σε αυτό, μετά την αρχική απαράδεκτη ανακοίνωση, θα πρέπει να προστεθεί και η επίσης ρητή καταδίκη από την πλευρά των ΗΠΑ, από το Ισραήλ αλλά και από τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ. Και βέβαια η καταδίκη από τρεις αραβικές χώρες, την Αίγυπτο αλλά και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν.

Δεν θυμάμαι ποτέ άλλοτε να είχαμε τέτοια διεθνή στήριξη. Αυτή μάλιστα μπορεί να είναι μόνο η αρχή. Αν προχωρήσουν οι έρευνες από την Exxon το μνημόνιο θα έχει ακυρωθεί και στην πράξη. Αν δε η Ελλάδα, αξιοποιώντας τη στήριξη της ΕΕ, καταφέρει να σύρει τη Λιβύη σε διεθνή διαιτησία τότε του μνημόνιο θα αποδειχθεί τουρκικό φιάσκο. Προφανώς γι αυτό θα χρειαστεί μεγάλη διπλωματική προσπάθεια. Όμως τα ελληνικά επιχειρήματα είναι ισχυρά και κυρίως βρίσκουν διεθνή ανταπόκριση. Ιδού πεδίον δόξης.

Η ιστορία πάντως αποτελεί και ένα μάθημα. Στις διεθνείς σχέσεις κάθε δράση προκαλεί και αντίδραση. Κι έχει μεγάλη σημασία όταν αναλαμβάνεται μια πρωτοβουλία να έχει σχεδιαστεί και η συνέχεια, να έχουν προβλεφθεί όλες οι πιθανές παρενέργειες. Πολύ χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας Κύπρου. Το ότι έχει η Ελλάδα δίκιο είναι σαφές. Εξ ίσου σαφές όμως είναι, ή θα έπρεπε να είναι, ότι θα υπάρξει τουρκική αντίδραση. Κι αυτό προκύπτει από το ίδιο το δίκαιο της Θάλασσας.

Στο σχετικό άρθρο δεν προβλέπεται άδεια για την πόντιση καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα μιας χώρας. Δεν θα ζητηθεί η άδεια κανενός. Το παράκτιο κράτος ωστόσο μπορεί να ζητήσει αλλαγή του σχεδιασμού προκειμένου να μην παρεμποδίζονται δικές του πρωτοβουλίες αξιοποίησης του βυθού. Προβλέπεται με άλλα λόγια εμμέσως αλλά σαφώς η ενημέρωση του. Αν η Ελλάδα πόντιζε το καλώδιο χωρίς ενημέρωση και δεν υπήρχε τουρκική αντίδραση θα ήταν σαν να αποδεχόταν η Τουρκία ότι η υφαλοκρηπίδα είναι ελληνική. Εννοείται πως αν γινόταν μια τέτοια ενημέρωση από τη δική μας πλευρά θα ήταν σαν να παραδεχόταν η Ελλάδα ότι ισχύει το αντίθετο. Πράγμα το οποίο επίσης είναι αδύνατον. Από το αδιέξοδο ελπίζουμε να μας βγάλει η γαλλική εταιρεία η οποία θα ενημερώσει και την Τουρκία και την Ελλάδα. Θα επιτρέψει δηλαδή και στις δύο χώρες να συνεχίσουν να υποστηρίζουν τις θέσεις τους χωρίς να υπάρξει κάποιο τετελεσμένο.

Αν αυτό γινόταν στο παρασκήνιο ούτε γάτα ούτε ζημιά. Ενδεχομένως δεν θα το μαθαίναμε ποτέ. Από τη στιγμή που μπήκε στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση τα πράγματα έχουν δυσκολέψει. Το ατύχημα δεν μπορεί να αποκλειστεί. Οι μόνοι οι οποίοι δεν βοηθούν είναι όσοι βγαίνουν και μιλούν για υποχωρητικότητα, κάνουν μια δύσκολη κατάσταση δυσκολότερη. . Ο Καραμανλής και ο Σαμαράς δηλαδή οι οποίοι στη διάρκεια της θητείας τους το μόνο που ήξεραν ήταν να κάνουν τα καλά παιδιά. Ο ένας επέλεξε τις κουμπαριές και άφησε τα ελληνοτουρκικά να βαλτώσουν. Και ο άλλος τήρησε αιδήμονα σιωπή ξεχνώντας τις μεγαλοστομίες για μονομερή ανακήρυξη της ΑΟΖ. Τώρα βρήκαν τη φωνή τους για να μας θυμίσουν τον ποιητή: βλάπτουν και οι δυο τους την Συρία το ίδιο.