Σπύρος Παππάς

Ο κόσμος κοιτάζει τις τιμές, κάνει τον λογαριασμό στο μυαλό του και αποφασίζει τι θα πάρει και τι θα αφήσει. Το ίδιο συμβαίνει με το ενοίκιο, το ρεύμα, τα καύσιμα και όλα τα βασικά έξοδα του μήνα. Και ίσως το πιο ανησυχητικό είναι ότι αρχίζουμε να θεωρούμε αυτή την πίεση φυσιολογική. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ο πληθωρισμός έφτασε το 3,8% τον Αύγουστο του 2026, σε σχέση με τον Αύγουστο του 2025.

Δεν αμφισβητεί κανείς ότι υπάρχουν θετικές εξελίξεις στην οικονομία. Θα ήταν άδικο να πούμε ότι δεν έχει γίνει πρόοδος. Όμως εξακολουθεί να υπάρχει απόσταση ανάμεσα στους οικονομικούς δείκτες και στην καθημερινότητα του πολίτη. Γιατί στο τέλος του μήνα ο πολίτης δεν κοιτάζει το ΑΕΠ. Κοιτάζει τον λογαριασμό του και αναρωτιέται αν θα βγει ο μήνας.

Το κόστος ζωής πιέζει οικογένειες που μέχρι πριν λίγα χρόνια μπορούσαν να καλύπτουν τις ανάγκες τους χωρίς δεύτερη σκέψη. Σήμερα, ακόμη και τα βασικά απαιτούν υπολογισμό. Και όταν αυτή η κατάσταση παύει να είναι προσωρινή και γίνεται μέρος της καθημερινότητας, δεν μιλάμε απλώς για ακρίβεια. Μιλάμε για μια αλλαγή στον τρόπο που ζει μια ολόκληρη κοινωνία.

Το ίδιο βλέπω και στους νέους. Έχουν σπουδάσει, δουλεύουν, προσπαθούν να προχωρήσουν, αλλά δυσκολεύονται να κάνουν σχέδια. Στην Ελλάδα, το 2025, η εκτιμώμενη ηλικία αποχώρησης των νέων από το πατρικό σπίτι ήταν 30,9 χρόνια. Όταν ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματος πηγαίνει στο ενοίκιο και τα καθημερινά έξοδα αυξάνονται, η δημιουργία οικογένειας ή η αγορά ενός σπιτιού μοιάζει όλο και πιο δύσκολη. Και όταν ένας νέος άνθρωπος αισθάνεται ότι, παρά την προσπάθειά του, δεν μπορεί να χτίσει τη ζωή που θέλει, είναι λογικό να κοιτάζει και προς το εξωτερικό. Όχι απαραίτητα επειδή δεν αγαπά τον τόπο του, αλλά επειδή θέλει να αισθανθεί ότι η προσπάθειά του έχει αντίκρισμα. Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο πόσοι φεύγουν. Είναι αν δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε να θέλουν να μείνουν και να μπορούν να προχωρήσουν εδώ.

Υπάρχει και ο μικρός επαγγελματίας. Αυτός που ανοίγει κάθε πρωί το μαγαζί του, πληρώνει ενοίκιο, ρεύμα, φόρους, προμηθευτές και εργαζομένους και στο τέλος προσπαθεί να δει τι πραγματικά του μένει. Δεν ζητά προνόμια. Ζητά σταθερούς κανόνες και τη δυνατότητα να κάνει έναν στοιχειώδη προγραμματισμό. Να ξέρει τι θα πληρώσει, τι θα του μείνει και τι μπορεί να σχεδιάσει για την επόμενη χρονιά.

Οι λύσεις πρέπει να είναι συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες. Χρειάζεται στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος, περισσότερες δυνατότητες για προσιτή κατοικία, σταθεροί κανόνες και λιγότερη γραφειοκρατία για τους μικρούς επαγγελματίες και περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους. Κάθε μέτρο όμως πρέπει να έχει καθαρό στόχο, να μπορεί να εφαρμοστεί και να λαμβάνει υπόψη το κόστος του. Γιατί στο τέλος αυτό που μετράει δεν είναι μόνο τι ανακοινώνεται, αλλά τι αλλάζει πραγματικά στη ζωή του πολίτη.
Από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης παρουσιάστηκαν από την κυβέρνηση οι επιλογές και οι προτεραιότητές της για την οικονομία και την επόμενη τετραετία. Οι αποφάσεις αυτές είναι μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης που αφορά συνολικά τον πολιτικό κόσμο και τις προτάσεις όλων των κομμάτων για τις πραγματικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν το νοικοκυριό, ο νέος και ο επαγγελματίας. Γιατί στο τέλος δεν θα μετρήσουν μόνο οι ανακοινώσεις. Θα μετρήσει το αποτέλεσμα στην καθημερινή ζωή και το κατά πόσο οι πολιτικές προτάσεις μπορούν να δώσουν συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες λύσεις.

Γι’ αυτό χρειαζόμαστε λιγότερη επικοινωνία και περισσότερη ειλικρίνεια. Η πολιτεία πρέπει να μπορεί να πει όχι μόνο τι πήγε καλά, αλλά και τι δεν λύθηκε ακόμη. Να αναγνωρίζει τις δυσκολίες και να εξηγεί με σαφήνεια ποιες λύσεις μπορούν να εφαρμοστούν και σε ποιο χρονικό ορίζοντα. Αλλά και εμείς πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας. Δεν γίνεται να ζητάμε αξιοκρατία όταν μας συμφέρει και εξαίρεση όταν δεν μας βολεύει. Δεν γίνεται να απαιτούμε κανόνες για όλους και να θεωρούμε δικαιολογημένη τη δική μας παραβίαση. Η σχέση κράτους και πολίτη δεν μπορεί να βασίζεται στο «να γίνει η δουλειά μου» όταν με αφορά και στους κανόνες όταν αφορούν τους άλλους.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ελλάδα δεν έχει δυνατότητες. Είναι ότι πολλοί άνθρωποι δεν βλέπουν ακόμη αυτές τις δυνατότητες να μεταφράζονται σε καλύτερη καθημερινότητα. Το 2025, τα νοικοκυριά που ζούσαν σε νοικιασμένο σπίτι διέθεταν κατά μέσο όρο το 23,4% της μηνιαίας δαπάνης τους για τη στέγαση, με το 17,3% να αφορά το ενοίκιο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Αν η οικονομία μεγαλώνει, αλλά ένας άνθρωπος δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιό του, αν ένας νέος εργάζεται αλλά αδυνατεί να κάνει σχέδια για το μέλλον, αν ένας μικρός επαγγελματίας δουλεύει καθημερινά χωρίς να μπορεί να προγραμματίσει την επόμενη χρονιά, τότε υπάρχουν προβλήματα που χρειάζονται λύσεις, ανεξάρτητα από το πώς αποτυπώνονται στους οικονομικούς δείκτες.

Η οικονομική ανάπτυξη έχει αξία όταν φτάνει στην πραγματική ζωή. Γι’ αυτό χρειάζονται λιγότερα μεγάλα λόγια και περισσότερες συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες λύσεις. Η πολιτεία οφείλει να μιλά με ειλικρίνεια για όσα έχουν γίνει αλλά και για όσα παραμένουν άλυτα. Και οι πολίτες, από την πλευρά τους, οφείλουν να αντιμετωπίζουν τους κανόνες και την αξιοκρατία με την ίδια συνέπεια που απαιτούν από τους άλλους. Γιατί τελικά η πολιτική δεν κρίνεται μόνο στις ανακοινώσεις και στα διαγράμματα. Κρίνεται στο αν ο πολίτης μπορεί να αισθανθεί ότι η προσπάθειά του έχει αποτέλεσμα και ότι μπορεί να σχεδιάσει με μεγαλύτερη ασφάλεια τη ζωή του.

Αυτό είναι το ζητούμενο. Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε καθαρές κουβέντες.